راهنمای تشخیص بیماری از روی مشکلات پوستی

Azin Ebaadi

از دوران باستان و از زمان طب سنتی پوست به عنوان آینه ی تمام نمای سلامت فرد محسوب میشد و در دوره ای که براساس طب ابن سینا  "اخلاط بدن" را به چهار گروه "بلغم" و "صفرا" و "سودا" و "دم یا خون" تقسیم می کردند، از تأثیر اختلالات هریک از این چهار "خلط یا عنصر" بر پوست بدن و نحوه ی تشخیص بیماری های هریک از این چهار گروه بر اساس تظاهرات و علائم پوستی آنها به تفصیل صحبت میشد. در طب جدید نیز علائم پوستی بیماری های داخلی اهمیت فراوانی داشته و گاه تنها یک تظاهر پوستی بیماری می تواند کلید تشخیص درست و رسیدن به ریشه ی بیماری باشد، مثلاً بروز زردی یا همان "یرقان" در صلبیه ی چشم مستقیماً پزشک را به وجود بیماری کبدی رهنمون می سازد. تظاهرات پوستی بیماری های مختلف بسیار متنوعند و ذکر تمامی آنها در حوصله ی این مطلب نمی گنجد، بنابراین در سطور زیر به اختصار در مورد علائم پوستی بیماری های مهم داخلی اشاراتی می شود که علیرغم کوتاهی مطلب می توانند در شناخت و یادآوری لزوم مراجعه به پزشک در صورت بروز این علائم کمک کننده باشند. شایان ذکر است که برای سهولت درک اهمیت این علائم پوستی در تشخیص بیماری داخلی، از یک سیستم امتیازدهی بین یک تا ده استفاده شده است که صرفاً براساس نظر شخصی نگارنده تنظیم شده است و معیاری برای ذکر اهمیت این نشانه هاست و قابل استناد به عنوان منبع علمی یا تحقیقاتی نمی باشد.

1- بیماری های غدد درون ریز:

- بیماری های هیپوفیز

بزرگی و چین دار بودن زبان (6)، برجستگی استخوان پیشانی(5)، لب پائین ضخیم(3)، پلک های متورم(3)، بزرگی گوشها(3) و چین خوردگی پوست ناحیه ی پس سر(4) می توانند تظاهراتی از پرکاری غده ی هیپوفیز باشند. رنگ پریدگی پوست و کم رنگ شدن نمای پوست(3)، کم شدن موهای بدن(5)، علائم پیری پوست از قبیل چین و چروک های زودرس(5)، کم شدن تعریق و چربی پوست (3) و ایجاد ته رنگ قهوه ای در صفحه ی ناخن ها(3) جزو علائم کم کاری هیپوفیز هستند.

-بیماری های غدد آدرنال یا فوق کلیه

چهره ی گرد و "شبیه قرص ماه"(10)، پوست نازک (7)، کبود شدگی سریع پوست(8)، افزایش رنگدانه های پوستی در برخی نقاط بدن (7)، چاقی تنه ای (7)، خطوط شبیه خطوط ایجاد شده پس از زایمان یا "استریا"(5)، پرموئی (6)، ضایعات پوستی شبیه جوش های آکنه ای(8) همگی جزو علائم پرکاری غده ی فوق کلیه هستند. از سوی دیگر افزایش رنگدانه های پوست به شکل منتشر و گسترده(10) تظاهر اصلی بیماری کم کاری غده ی فوق کلیه است که در کنار تظاهرات بالینی دیگری همچون افت فشارخون، بی اشتهایی و ضعف و بیحالی عمومی و تحلیل عضلات بدن می تواند راهنمای تشخیصی این بیماری باشد.

-پرکاری تیروئید

پوست افراد مبتلا به پرکاری تیروئید سفت، مخملی، خشن و گرم (10) است، معمولاً این افراد پوست خارش داری دارند(8)، کف دستهایشان سرخ رنگ است(6)، تورم خاصی در جلوی ساق پا دارند(7)، پوستشان تیره تر می شود(5) و گهگاه نیز بیماری لک و پیس یا "ویتیلیگو"(3) نیز در آنها بروز می کند. همچنین ممکن است دچار ریزش موی سکه ای (7) شوند و در اغلب موارد نیز موهایشان به شکل پراکنده کم پشت و و نازک (9) است.

-کم کاری تیروئید

این بیماری شایع در جامعه می تواند خود را با پوستی رنگ پریده، سرد و پوسته دار (10)، خشکی پوست (10)، عدم تعریق کافی (6)، تورم پلک ها و دست ها (9)، خونریزی های ظریف زیر پوستی (5)، ناخن های شکننده و خط دار(9)، موهای خشک و کم پشت (9) و از بین رفتن موهای ناحیه ها ی زیربغل و تناسلی(7) و وجود زبانی بزرگ (5) نشان دهد.

-بیماری های غدد پاراتیروئید

علائم پوستی کم کاری پاراتیروئید کم و بیش شبیه به کم کاری تیروئید است، با این تفاوت که در این حالت عفونت ناخن و مخاط دهان با نوعی مخمر قارچی که تحت عنوان "کاندیدیازیس" (4) شناخته می شود، بیشتر است. در پرکاری پاراتیروئید احتمال بروز نوعی تخریب شدید پوستی موسوم به "کلسی فیلاکسیس" (3) وجود دارد.  

-بیماری های غده پانکرآس یا لوزالمعده:

در التهاب حاد پانکرآس خونریزی زیر پوستی ناحیه ی پهلوی چپ (علامت گری) یا دور ناف (علامت کولن) جزو علائم بسیار مهم (10) تشخیص این بیماری هستند. سرخی منتشر در  ناحیه ی شکم (7)، التهاب سیاهرگ ها (8)، خشکی پوست(6)، سفت و چرمی شدن پوست (6)، زخم های مزمن، پیشرفته و مقاوم به درمان در نقاط مختلف بدن (9) و توده های مختلف پوستی (5)  سایر تظاهرات پوستی بیماری های پانکرآس –منجمله بیماری دیابت- هستند.

2- بدخیمی های داخلی:

بدخیمی های دستگاه های مختلف بدن می توانند تظاهرات پوستی متنوعی داشته باشند که به شکل بروز نقاط ریز خونریزی زیر پوستی (9)، بروز توده هائی با اندازه های متفاوت بر سطح پوست (8)، تغییر رنگ پوست (9)، فرو رفتگی پوست (8) یا تخریب قسمتی از پوست (9) بروز می کنند. از بین بدخیمی های داخلی بیماریهای پستان تظاهرات پوستی بسیار بارزی دارند که باید بر اهمیت ظهور هریک از تغییرات فوق بر سطح پستان ها تأکید کرد و می بایست به محض ایجاد  تغییری بر پوست این ناحیه به پزشک مراجعه کرده و بر تشخیص زودرس و درمان سریع و مناسب هر نوع عارضه ای در این منطقه اهتمام شدید داشت. بیماری های خونی از قبیل لنفوم و لوسمی نیز جزو مواردی هستند که ممکن است با مشاهده ی یکی از علائم فوق الذکر به سرعت تشخیص داده شوند و قبل از گسترش و ایجاد خطر تحت درمان قرار گیرند.

3- بیماری های دستگاه گوارش:

بیماری های مری و معده درصورتی که باعث فقرآهن شوند می توانند تغییراتی در صفحه ی ناخن از قبیل قاشقی شکل شدن ناخن (7) و لب ها از قبیل التهاب گوشه ی لب ها (7) ایجاد کنند. تاول ها ی پوستی (10) می توانند علامتی از بیماری های تاولی گسترده ای  باشند که مخاط دهان و مری را گرفتار می کنند. میکروب هلیکوباکتر که عامل اصلی بیمار زخم معده و اثنی عشر محسوب می شود می تواند همراه تظاهراتی پوستی همچون کهیر مزمن(9)، بیماری روزاسه یا گلگونی پوست (7)، التهاب عروق پوست (7) یا خارش مزمن (9) باشد. زخم های مخاط دهان یا مری (10) علامتی اصلی از بیماری های التهابی روده (از قبیل بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو) هستند و کلید تشخیصی این بیماری های مزمن گوارشی محسوب می شوند.

4- بیماری های کبدی:

شاه علامت تشخیصی بیماری های کبدی از قبیل هپاتیت های ویروسی یا داروئی یا الکلی ایجاد یرقان یا زردی (10) در پوست یا صلبیه ی چشم است. کهیر (6)، بثورات خارش دار پوستی (9)، نوعی تورم عروق پوستی (9) و ضایعات تخریب کننده ی پوست (7) جزو سایر تظاهرات پوستی بیماری های کبدی هستند.

5- بیماری های کلیوی:

چندین تظاهر پوستی راهنمای تشخیصی و مبین وجود بیماری کلیوی هستند: تخریب چربی زیر پوست (8)، التهاب عروق پوستی (8)، پوسته ریزی منتشر و شدید سطح پوست (6)، افزایش رنگدانه های پوست و تیره شدن منتشر پوست (9)، خارش منتشر (9)، ضایعات عمیق و سوراخ کننده ی پوستی (9)، تجمع کلسیم در زیر پوست(9) و سفت شدن یا اصطلاحاً "فیبروز" پوست (8) جزو علائمی هستند که باید شک به وجود بیماری کلیوی را به ذهن متبادر سازند.

6- بیماری های قلبی:

وجود تجمعات چربی در اطراف پلک ها یا سایر نواحی پوست (6) می تواند علامت خطری برای ابتلا به بیماری های قلبی باشد. التهاب عروق پوستی (6)، بثورات پوستی بخصوص در موارد وجود بیماری تب رماتیسمی (9)، توده های زیر پوستی که گاهی دردناک هم می شوند (7) و بثورات ریز ومنتشر پوستی (7) همگی جزو علائم پوستی هستند که می توانند در بیماری قلبی بروز کنند.

7- بیماری های تنفسی:

یکی از نخستین علائم وجود گرفتاری دستگاه تنفسی کبود شدن پوست یا "سیانوز" است(10) که علامتی راهبردی در تشخیص بیماری های تنفسی به حساب می آید. سفت شدن پوست (6)،اختلال تعریق (8)، خارش پوست (9)، تعریق بیش از حد (7) و  سرخی منتشر پوست (8) می توانند جزو کلیدهای تشخیصی بیماری دستگاه تنفسی بشند.

8- بیماری های خونی:

رنگ پریدگی پوست و مخاط(10) ذهن هر فردی را بدون چون و چرا به سمت کم خونی با علل مختلف سوق می دهد. زخم های ساق پا (5)، بثورات مختلف پوستی (7)، التهاب عروق پوستی (6)، خونریزی های با اندازه های متفاوت (8) زخم های مزمن وعمیق پوستی (7) جزو سایر علائم پوستی هستند که شک به وجود مشکلات خونی بر می انگیزند.

9- بیماری های استخوان و مفاصل:

زخم های با اندازه های متفاوت (6)، خونریزی های زیر پوستی (7)، رسوب کلسیم زیر پوست (9)، پوسته ریزی کف دست و پا (6) و بالاخره جوش های آکنه ای (6)  برخی علائم پوستی هستند که احتمال وجود مشکلات استخوان و مفاصل را مطرح می کنند و حائز اهمیت تشخیصی در این موارد هستند.

در پایان این مطلب باید به اختصار اشاره کرد که هریک از علائم پوستی فوق نقش تعیین کننده ای در تشخیص به موقع و صحیح بیماری های داخلی دارند ولی به نظر نگارنده در تعیین اولویت بیماری های 14 گانه ی فوق، ترتیب بندی که در سطور زیر خواهد آمد، کمک کننده خواهد بود:

1- کم کاری تیروئید

2- بیماری کبدی

3- بیماری گوارشی

4- بیماری کلیوی

5- پرکاری تیروئید

6- بیماری پانکر آس

7- بیماری خونی

8-بدخیمی های داخلی

9- بیماری تنفسی

10-  بیماری قلبی

11- بیماری فوق کلیه

12- بیماری هیپوفیز

13- بیماری پاراتیروئید

14- بیماری استخوانی

"این مطلب در شماره ی87 روز شنبه 25   آذر 1391 مجله ی همشهری تندرستی چاپ شده است."