PRP، معجزه ی خون؟

Azin Ebaadi

PRPچیست و چه کاربردهایی دارد؟

تزریق خون یا فرآورده های خونی از قبیل پلاسما به منظور بهبود وضع سلامتی و مبارزه با پیری  سابقه ای طولانی دارد، ولی از نیمه ی دهه ی هشتاد میلادی موضوع تزریق پلاسما که بخش مایع خون یا خونابه را تشکیل می دهد، همچنین پلاسمای مملو از سلول های پلاکتی در حوزه های مختلف پزشکی از قبیل جراحی، ارتوپدی، روماتولوژی، ترمیم زخم ها، طب ورزشی و بالاخره پوست و مو کاربرد پیدا کرده و به اشکال مختلف مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است. پلاکت ها سلول های گرد و کوچکی هستند که یکی از سه نوع سلول های معمول خون انسان را تشکیل می دهند. وظیفه ی اصلی پلاکت ها ایجاد شرایط انعقادی هنگام بروز هرنوع جراحت یا خون ریزی در بدن است. هرجا آسیب یا برشی در پوست یا رگ ها یا سایر بافت های بدن به وجود آید، پلاکت ها به سرعت در آن ناحیه تجمع کرده و با آزاد کردن فرآورده های بخصوصی  که در جدار آنها وجود دارد و به فاکتورهای رشد موسوم هستند، به منعقد کردن خون ریزی و ترمیم جراحت و بازسازی و رشد مجدد بافتی کمک می کنند. محققان با دانستن نقش گسترده فاکتورهای رشد پلاکتی، با تغلیظ  و ازدیاد آزادسازی این فاکتورهای رشد، سعی در مقابله با آسیب های بافتی گوناگون و حصول نتایج درمانی کرده تا این عوامل طبیعی را در خدمت ترمیم و بهبود مشکلات گوناگون بدن قرار دهند.

چه عواملی در تهیه ی فرآوری یک PRP سالم نقش دارند؟

در تهیه ی یک فرآورده ی PRP غنی و سالم، چند عامل دخالت دارند: استریل بودن شرایط خون گیری، دمای محیط، دمای بدن فرد، شرایط خون گیری و نوع و ضخامت سرسوزن به کار رفته برای خون گیری، شرایط سانتریقوژ یا همان دستگاهی که وظیفه ی جداسازی پلاسما را از سایر اجزای خون به عهده دارد از قبیل شعاع دایره ی دوران لوله ی خون، تعداد دور دستگاه در دقیقه، زمان انجام سانتریفوژ و بالاخره نوع ماده ی ضدانعقاد به کار رفته در لوله های آزمایش نیز نقش عمده ای دارند.

در روشPRP پلاکت ها چگونه عمل می کنند؟

در روش PRP ابتدا خون فرد به حجم مورد نیاز از وریدهای سطحی او خارج شده و پس از آن سانتریفوژ کردن آن در شرایط استریل و با سرعت و زمان متناسب، پلاکت ها که یکی از اجزای تشکیل دهنده ی خون هستند، از پلاسما جدا می شوند. سپس با استفاده از کیت های مخصوص، غلظت پلاکت ها به 4 تا 5 برابر افزایش می یابند و با افزودن ماده ای فعال کننده عوامل رشد متعددی از آنها آزاد      می شود که این عوامل رشد بافت باعث تحریک سلول های بنیادی موسوم به فیبروبلاست ها، تشکیل کلاژن و رگ های جدید و تحریک رشد فولیکول های مو می شوند.

پلاکت ها چگونه سبب جوان سازی می شوند؟

این موضوع در درمان چین و چروک های ناشی از افزایش سن، بهبود زخم ها، و رفع آسیب های پوستی ناشی از آفتاب، همچنین کمک به توقف ریزش مو و درمان طاسی در مراحل اولیه آن حائژ اهمیت است. شایان ذکر است که در درمان آثار چین و چروک ها و پیری پوست روند تکمیل اثر فیبروبلاست ها حدود 300 روز ادامه می یابد. بنابراین اثرات سودمند این روش تا حدود یک سال به طول می انجامد. در جوان سازی پوست در افراد میان سال و جوان، درمان هر سال یک با تکرار می شود، ولی در افراد پیرتر ابتدا باید درمان هر 4 تا 6 هفته یک بار تکرار شود تا نتایج مناسب به دست آید و پس از آن درمان هر سال تکرار شود.

برای درمان آرتروز این درمان تا چه حد بی خطر است و آیا عوارض جانبی دارد؟

یکی از حوزه هایی که این کار در آن کاربرد فراوانی دارد، حوزه ی روماتیسم و ارتوپدی است که با نتایج گوناگون در مورد ترمیم پارگی تاندون ها و آسیب های ورزشی همچنین درمان ساییدگی مفاصل به کار رفته است. PRP باعث رشد غضروف و درمان آرتروز زانو می شود. بنابراین  بسیاری از افرادی که مبتلا به آرتروز هستند،  می توانند از فوائد PRP سود ببرند. آرتروز زانو هرچه در مراحل ابتدائی تر باشد، پاسخ مناسب تری به PRP می دهند. البته گفتنی است به همراه این درمان، استفاده از روش های جلوگیری از پیشرفت آرتروز زانو الزامی است.

در PRP از چه کیت هایی استفاده می شود و از کدام کشورها وارد می شوند؟

نوع کیت به کار رفته در انجام این کار مهم است و باید از کیت های استانداردی که مخصوص این کار ساخته شده اند و تفاوت ماهیتی با کیت های به کار رفته در آزمایشگاه برای تجزیه ی خون و شمارش پلاکت ها دارند، استفاده شود. برخی کیت های وارد شده از کشورهای آسیایی فاقد شرایط استاندارد هستند و با توجه به این که مرجعی برای بررسی منشاء ورود و فروش این موارد وجود ندارد، باید بیشتر به صلاحیت و سوابق علمی پزشک معالج و نظرات تخصصی و تجارب وی در این زمینه تکیه و اعتماد داشت.

آیا این نوع درمان باعث انتقال بیماری های مختلف به افراد می شود؟

PRP باید در شرایط استریل و با وسایل یک بار مصرف و رعایت شرایط محیطی صحیح صورت پذیرد. اما تا به حال گزارشی از انتقال بیماری های خونی از قبیل هپاتیت یا ایدز با انجام PRP منتشر نشده است و با توجه به این که در هر بیمار از یک سری وسایل یک بار مصرف استفاده   می شود و پس از آن این وسایل دور انداخته می شوند، این احتمال بسیار بعید به نظر می رسد؛ اما بررعایت اصول بهداشتی تأکید می شود.

چه افرادی نباید از این روش استفاده کنند؟

PRP در افرادی که بیماری های تب دار عفونی یا ناشناخته دارند، نباید استفاده شود. برای زنان باردار و شیرده، بیماران مبتلا به هرنوع اختلال ایمنی بدن، بیماران مبتلا به بدخیمی، یا در حال شیمی درمانی یا پرتودرمانی، به هیچ عنوان استفاده از این روش توصیه نمی شود. همچنین در کسانی که میزان پلاکت خونشان کمتر از 105 هزار در میکرولیتر است(این میزان در حالت طبیعی بین 150 تا 450 هزار در میکرولیتر است)، افرادی که تحت درمان با آسپیرین یا دیگر داروهای ضدانعقاد هستند، بیماران مبتلا به اختلالات انعقادی خونی، افرادی که هموگلوبین خون شان کمتر از 10 باشد، افراد سیگاری یا الکلی، کسانی که از داروهای کورتونی استفاده می کنند، مبتلایان به هر نوع بدخیمی در بدن و افراد دیابتی کنترل نشده نیز از انجام این روش برای هر نوع درمانی باید خودداری شود.

این عمل تا چه اندازه جوابگوی نیاز بیماران است؟

در مورد نتایج بالینی انجام PRP اختلاف نظرها، بحث و جدل های بسیاری در حال حاضر وجود دارد. مطالعات گوناگونی که از مناطق مختلف جهان در مورد کاربرد این روش در حوزه های مختلف پزشکی انجام شده اند، نتایج متفاوت و گاهی متناقضی را در بر داشته اند و  برخی از این مطالعات مؤثر بودن و برخی دیگر بی اثر بودن آن را در گرایش های مختلف پزشکی نشان داده اند، اما با وجود محتمل بودن لرخی اثرات جانبی، تا به حال عارضه یا بیماری خاصی متعاقب انجام این روش اثبات نشده است و تحقیق در این مورد هنوز ادامه دارد.  نکته ای که در مورد کاربرد وسیع این روش در حوزه ی پوست، مو و زیبایی قابل ذکر است، این مسئله است که در ایران برخلاف بسیاری از کشورهای جهان، این روش به سرعت چشمگیری رواج پیدا کرده و به عنوان درمانی معجزه آسا توسط بسیاری از پزشکان فاقد تخصص، مهارت و صلاحیت کافی و بدون درنظر گرفتن شرایط آماده سازی و مختصات فنی دستگاه ها و کیت های تهیه ی پلاسما، به فراوانی در مطب ها و اماکن مختلف برای قطع ریزش مو، جوان سازی و از بین بردن تیرگی دور چشم و چین و چروک پوست و سایر موارد به کار می رود. اما چیزی که مسلم است این که در موضوع جوان سازی و از بین بردن چین و چروک ها، این روش روشی کمکی – و نه منحصر به فرد- در کنار سایر روش ها از قبیل تزریق بوتاکس وفیلرها، درمان با لیزر و جراحی یا رادیوفرکوئنسی محسوب می شود که پس از دوره ای چندماهه نیز نیاز به تکرار دارد نمی توان اثرات درمانی معجزه آسایی با یک بار درمان و برای تمام عمر از آن متوقع بود.

در مورد ریزش مو و کاشت مو این روش چقدر مؤثر عمل کرده است؟

در حوزه ی ریزش مو و کاشت مو نیز این روش موافقین و مخالفین خاص خود را دارد و نتایج حاصل از نطالعات نیز تا به حال به قاطعیت بر مفید بودن آن در تمامی بیماران صحه نگذاشته اند. در این جا باز هم باید گفت انجام PRP برای یک بار نمی تواند رشد موی دائمی ایجاد کرده یا جایگزین کاشت موی طبیعی شود، ولی انجام آن در شرایطی از قبیل ریزش موی آندروژنیک در مراحل اولیه یا ریزش سکه ای یا نوعی ریزش مو به نام ریزش موی تلوژن یا مراحل بعد از کاشت مو فقط با نظر پزشک متخصص پوست و مو و صلاحدید وی می توان درمانی کمک کننده باشد.

انجام این روش چه مقدار هزینه برای فرد در بر خواهد داشت؟

هرجلسه درمان با PRP بین 500 تا 800 هزار تومان هزینه در بر دارد، ولی باز هم تفاوت قیمت هایی در بازار مشاهده می شود که به غیر از کیفیت وسایل و کیت به کار رفته، به انصاف و وجدان کاری پزشک معالج بستگی دارد. در پایان به بیماران توصیه می شود برای انجام این روش و آشنا شدن با کاربرد آن در موارد گوناگون، فقط با پزشکان متخصص و صاحب نظر مشورت کرده و از نظرات آنان درمورد مشکل خود و توضیحات قبل و بعد از درمان و ضرورت انجام درمان های دیگر مطلع شده و از تصمیم گیری براساس تبلیغات و ادعاهای واهی خودداری کنند.

"این مقاله در شماره ی 417 روزنامه ی خورشید روز پنج شنبه 13 تیر 1392 چاپ شده است."