لکه های پوستی و علل ایجاد آنها

Azin Ebaadi

لکه های پوستی علل متفاوتی ممکن است داشته باشند. یکی از شایع ترین دلایل بروز این لکه ها تغییرات هورمونی است که در حین بارداری یا  در اثر مصرف قرص های ضدبارداری یا داروهای حاوی کورتون به وجود می آیند. این لکه ها را اصطلاحاً ملاسما یا کلواسما (به معنای نقاب زمان بارداری) می نامند که معمولاً بر نواحی برآمده ی گونه ها ظاهر شده و گاهی نیز تا پل بینی و پیشانی و سایر نواحی صورت نیز گسترش می یابند. این نوع لکه ها با قطع مصرف داروها و یا پایان دوره ی بارداری معمولاً خودبخود ازبین می روند ولی در صورت شدید بودن ممکن است نیازمند درمان باشند. بهترین توصیه به مبتلایان به این نوع لکه های پوستی دوری از اشعه ی خورشید، انجام کارهای روزمره در ساعات اولیه ی روز یا بعد از غروب آفتاب و استفاده ی مکرر و منظم از محصولات ضدآفتاب با قدرت محافظتی بیش از 15 می باشد و از محصولات موضعی روشن کننده ی پوست همچون فرآورده های ویتامین A موضعی (رتینوئیدها)، ویتامینC  موضعی و داروهای حاوی هیدروکینون یا معادل های گیاهی آن از قبیل آربوتین و اسید کوجیک طبق نظر و صلاحدید پزشک متخصص نیز برای محوکردن این لکه ها سود جست. در برخی موارد مقاوم به درمان موضعی نیز استفاده از روش لایه برداری سطحی با استفاده از دستگاه میکرودرم ابریژن یا لیزرهای مخصوص ضروری می باشد.

کک مک ها نیز لکه های تیره رنگ کوچکی هستند که اغلب بر روی گونه ها، بینی یا نزدیک چشم ها بروز می کنند و در سنین کودکی و در نژادهای با پوست بسیار روشن با رنگ چشم آبی یا سبز بیشتر دیده می شوند. کک مک ها اغلب وراثتی بوده و در یک یا هر دو والد این کودکان سابقه ی این لکه ها وجود دارد. این لکه ها گاه تا سنین بلوغ یا بزرگسالی ادامه می یابند و برای برخی افراد از نظر ظاهری و زیبائی موجب نگرانی می شوند. با توجه به علت تشکیل این لکه ها، درمان آنها طولانی تر و تاحدی کم اثرتر از لکه های دوران بارداری است و مصرف منظم ضدآفتاب ها – حتی در منزل یا محیط کار- رکن اصلی درمان این افراد به حساب می آید و برحسب نظر پزشک معالج می توان از تدابیر درمانی قبل الذکر نیز کمک گرفت.

برخی بیماری های ژنتیکی با اثر گذاشتن بر مسیر رنگدانه ی موسوم به ملانین می توانند تیرگی ها و لکه های با ابعاد متفاوتی بر سطح پوست بدن و صورت افراد ایجاد کنند که شناسائی و درمان مناسب هریک از این حالات در حوزه ی تخصص پزشک متخصص پوست بوده و تدابیر خاصی نیز را می طلبد.

به دنبال بیماری های التهابی پوستی از قبیل اکزما یا لیکن پلان، گزش حشرات یا تماس با برخی مواد شیمیائی و  یا برخی بیماری های تاولی از قبیل پمفیگوس نیز اغلب لکه های تیره ای باقی می ماند که این نوع  لکه ها را نیز می بایست برحسب علت ایجادشان شناخته و از داروهای مناسب برای درمان این موارد کمک گرفت.

نکته ی بعدی ارتباط لکه های پوستی با بیماری های کبدی است. گرچه در برخی از بیماری های پیشرفته ی کبد از قبیل فیبروز کبد یا سیروز کبدی تغییر رنگ و تیره شدن پوست مشاهده می شود، ولی در اکثریت قریب به اتفاق وجود لکه ها ارتباطی با بیماری کبدی یا تنبلی کبد ندارد و نشانه ای از مشکل کبدی نیست و در صورتی پزشک تشخیص علتی غیر از بیماری کبدی را برای این لکه ها در نظر داشته باشد ، نیازی به بررسی آزمایشگاهی یا سونوگرافی وجود ندارد.

موضوعی که در مورد رویکرد درمانی لکه های پوستی حائز اهمیت است، این است که از خوددرمانی و یا تجویز داروهای خود به افراد دیگر باید خودداری کرد. ای بسا داروی روشن کننده یا داروی ترکیبی که برای لکه ی پوستی فردی تجویز شده باشد، با نوع و ذات پوست فرد دیگری که می خواهد از آن دارو استفاده کند، تناسب نداشته باشد و به عوارض جانبی دیگری نیز منجر شود. همچنین داروهای روشن کندده را باید در زمان محدودی که پزشک مشخص می کند؛ به کار برد و مصرف درازمدت یا بی رویه آنها نیز کاری صحیح نیست.